Barbara Bartel, psycholog z Lekarskiej Przychodni Profesorsko-Ordynatorskiej oraz Centrum Medycznego Doktor A Waliców 20, b. wykładowca UW, w rozmowie Łukasza Perzyny
– Co na podstawie tego, co już wiemy bezspornie, da się powiedzieć o motywacjach sprawcy zbrodniczego ataku terrorystycznego w Krakowie?
– Jego problem zaczął się w rodzinie, wynikał z konfliktu między rodzeństwem. Zaś ten z kontrastu między siostrą, wspaniałą ambitną dziewczyną, która w wieku 21 lat miała już swoje wystawy malarskie, a jej 24-letnim bratem, sprawcą obu zbrodni: najpierw wymordowania rodziny, a potem masakry przechodniów w Krakowie. Ona odnosiła sukcesy i była zasłużenie podziwiana, a brat znajdował się na uboczu. Wykonywał proste prace. “Dzień dobry” sąsiadom nie mówił, chodził w kapturze zasłaniającym część twarzy, nie pomagał nikomu, był wycofany.
– Podobna różnica zdolności czy akceptacji zdarza się w wielu rodzinach, dlaczego akurat w tym wypadku doprowadziła do zbrodni?
– Błąd popełnił najpierw ojciec, ponieważ chciał widzieć syna w roli prawdziwego mężczyzny, co chadza na strzelnicę, więc przekazał mu własne zainteresowanie bronią. Kolejny błąd popełnili ci, co dali mu na nią pozwolenie. Trudno nie krytykować psychologa, który na wydanie go takiej osobie przystał. Przecież na pierwszy rzut oka powinien zauważyć, że coś jest nie tak. Powiedzieć: przebadałem pana, ale zezwolenia nie wydam. Sygnałów, że źle się dzieje, było aż nadto. Jednak rodzina, najbliżsi nie znali zawartości komputera późniejszego sprawcy zbrodni. A on wyszukiwał tam wiadomości o masowych mordercach, dostrzec się dało, że się na nich chce wzorować. Jednak w tej zwyczajnej na zewnątrz rodzinie nikogo nie zainteresowało, czym się zajmuje. Dziewczyny nie miał. Przyjaciela też nie, żadnego. Budował swój świat w nienawiści do siostry, to nim powodowało.
– I dalej realizowany był już scenariusz zbrodni?
– Przygotowuje się drobiazgowo. I nie chodzi tylko o akcesoria, poza bronią i amunicją to także kamizelka kuloodporna, hełm i mundurowe ciuchy. Wybiera moment, kiedy siostra z Krakowa, gdzie studiowała na ASP, przyjeżdża do domu na weekend. Postanawia dorównać siostrze, sprawić, żeby teraz to o nim wszyscy dużo mówili, również ci, co go lekceważą. Jedzie do Krakowa, żeby jego dokonany w wielkim turystycznym mieście czyn na pewno zapamiętano. Chce zaistnieć, pokazać się innym. Szuka dużej widowni. Najpierw jednak zabija rodziców i siostrę, nawet koty, w domu w Ostrowcu Świętokrzyskim. Chciał być wielki, bo wcześniej czuł się niedoceniany. Zabijał zwyczajnych przechodniów, na moment stawał się panem ich życia i śmierci. Z kimś takim nie sposób się przecież nie liczyć, taki pewnie był tok jego rozumowania. Gdyby nie bohaterstwo policjantów, którzy powstrzymali go i sami zostali przy tym ranni, a na wielkie brawa zasługują, ofiar byłoby jeszcze więcej.
– Jakie wnioski płyną z tej przerażającej historii: najpierw zabójstwa najbliższych, potem śmiercionośnego rajdu po Rynku i ulicach w Krakowie?
– Apel do rodziców: zaglądajcie do pokoju dzieci, nawet jeśli wydają się już w miarę samodzielne. Zainteresujcie się, co naprawdę robią przez pół dnia albo i cały przy tym komputerze. Nikt nie rodzi się zły z natury, motywacje psychopatyczne rozwijają się z czasem i nie dzieje się to niepostrzeżenie. W szkołach potrzeba pedagoga, lekarza i pielęgniarki oraz psychologa z prawdziwego zdarzenia, a nie po krótkim kursie. Gdy pojawia się uzasadniony niepokój, warto się nim z innymi podzielić, a nie zachować dla siebie, co się wie. To nie żadna ideologia zdecydowała o tragedii, tylko brak wpływu rodziców i szkoły, możliwości konsultacji z psychologiem, prawdziwej a nie zdawkowej, jak przy tym fatalnym w skutkach wydaniu pozwolenia na broń. System zawiódł i nagle dostrzegamy paradoks. Sprawca zabijał w przekonaniu, że nikt się nim nie interesuje, teraz kiedy już nie żyje, podobnie jak jego dziewięć ofiar, zajmują się nim wszystkie telewizje i gazety.